Tuż przed wystąpieniem Lutra i wynikającym z niego długotrwałym konfliktem wewnętrznym w Europie chrześcijańskiej kultura renesansowa była w rozkwicie. W krajach katolickich – od Portugalii po królestwo Jagiellonów – rozwijały się sztuka, literatura i edukacja. Wielką pomocą był tu wynalazek druku. Językiem międzynarodowym była łacina – język nauki i kultury znany wszystkim wykształconym Europejczykom.

Erazm z Rotterdamu (1467 – 1536) był najsławniejszym z ówczesnych humanistów, był ich „księciem”, jak go zwano, choć żył skromnie. Był księdzem i naukowcem, pochodził z Holandii, sporo podróżował, a najdłużej przebywał w szwajcarskiej Bazylei. Przyjaźnił się z najwybitniejszymi ludźmi swego czasu, w tym ze św. Tomaszem More’em. Pisał dużo na różne tematy, słynął ze znakomitej łaciny i bogatego stylu. Jako pierwszy wydał drukiem tekst grecki Nowego Testamentu oraz wiele dzieł starożytnych.