Okres wylęgania tej choroby, zwłaszcza wywołanej przez toksyny bakteryjne, jest bardzo krótki: wynosi od kilku do kilkunastu godzin, maksymalnie do kilku dni. Podstawową cechą zatruć pokarmowych jest ich szybkie wystąpienie po spożyciu pokarmu, co pozwala na łatwe skojarzenie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego ze spożytym pokarmem.

Źródło choroby

Zatrucia pokarmowe są bardzo częste i zwykle mają łagodny przebieg, ale sporadycznie mogą być nawet śmiertelne. Przenoszą się drogą pokarmową, a źródłem choroby jest najczęściej żywność pochodzenia zwierzęcego lub zawierająca surowce zwierzęce (np. mleko lub jaja). Konsumentowi żywności trudno uniknąć zatrucia pokarmowego, ponieważ bezpośrednio przed posiłkiem zwykle nie może stwierdzić, czy dany produkt spożywczy lub napój jest bezpieczny, jako że obecność drobnoustrojów chorobotwórczych i ich toksyn nie musi wpływać na wygląd, smak i zapach żywności.

Toksyny i bakterie

Zatrucie pokarmowe może dotyczyć jednej osoby lub grupy osób, jeżeli wszyscy spożywali te same skażone potrawy. Większość zatruć wywołują toksyny wytwarzane przez bakterie albo po prostu zbyt duża ilość bakterii zawarta w pokarmie. W odpowiednich warunkach (wilgotność, składniki odżywcze, temperatura i czas) z jednej bakterii mogą powstać miliony potomnych. Niektóre szczepy bakterii produkują toksyny podczas namnażania się. A zatem im więcej bakterii, tym większe ryzyko zatrucia pokarmowego. Te, które najczęściej wywołują zatrucia pokarmowe w opisany wyżej sposób, to Campylobacter, rzadziej patogenne szczepy Escherichia coli, Salmonella, Shigella, Listeria i laseczki Clostridium.

Objawy

Zatrucia pokarmowe powodują liczne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, od stosunkowo łagodnych po poważne, a nawet zagrażające życiu i wymagające hospitalizacji. Objawy pojawiają się dość gwałtownie, w krótkim czasie po spożyciu skażonego pokarmu, u zdrowych ludzi jednak równie szybko ustępują (samoistnie) — po kilku lub kilkunastu godzinach, rzadziej po kilku dniach. Do charakterystycznych objawów zatrucia pokarmowego zaliczamy: nudności i wymioty, biegunkę, silny ból brzucha, wzdęcia, stan podgorączkowy lub gorączkę. Inne objawy to m.in.: dreszcze, bóle mięśniowe, znaczne osłabienie, odwodnienie, krwawe stolce.

Co robić?

Chociaż symptomy zatrucia pokarmowego mają tendencję do samoograniczania się, nie należy ich ignorować. Nawet zdrowe osoby mogą być narażone na powikłania po biegunce czy wymiotach. Do głównych konsekwencji zdrowotnych zaliczamy odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. U osób z chorobami przewlekłymi może dojść do zaostrzenia objawów. Dlatego też działania podejmowane przy zatruciu pokarmowym mają na celu przeciwdziałanie tym objawom, przede wszystkim odwodnieniu. Kiedy więc występuje u ciebie zatrucie pokarmowe, musisz pić możliwie jak najwięcej płynów – najlepiej małymi porcjami, ale często. Podstawę stanowią woda (mineralna lub przegotowana), a także słaba herbata lub napary ziołowe. Jeśli jesteś w stanie, zjedz lekkostrawny posiłek. Unikaj jednak surowych warzyw lub owoców, przypraw czy nabiału. Staraj się też możliwie jak najwięcej odpoczywać. Warto sięgnąć po elektrolity, które są dostępne w różnych formach: jako leki, saszetki, tabletki musujące itp. To najlepszy sposób na to, aby szybko uzupełnić niedobory, jakie w organizmie wywołuje biegunka. Elektrolity zmniejszają ryzyko odwodnienia organizmu i zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej, a także ograniczają nasilenie biegunki. Obok nich wskazane jest stosowanie środków łagodzących objawy zatrucia pokarmowego. Sprawdzą się leki rozkurczowe lub przeciwgorączkowe (jeśli występuje gorączka). W przypadku biegunki można zastosować węgiel aktywny, nifuroksazyd, loperamid.

Profilaktyka

• Zawsze dbaj o higienę rąk i żywności. Myj ręce przed jedzeniem i przygotowywaniem posiłków. Regularnie czyść sprzęty kuchenne i wnętrze lodówki. Zabezpieczaj żywność przed kontaktem z owadami i zwierzętami domowymi. Dokładnie myj owoce, warzywa i mięso – nawet przed gotowaniem. Unikaj żywności z niepewnych źródeł.

• Nie jedz surowego lub niedogotowanego/niedosmażonego mięsa, ryb, jaj, owoców morza.

• Nie zamrażaj ponownie rozmrożonej żywności.

• Nie przechowuj żywności zbyt długo, nawet w lodówce, i nie jedz nieświeżych przetworów.

• Zawsze wybieraj świeże produkty, szczególnie mięsne.

• Nie pij wody niewiadomego pochodzenia.