Ostatnie czasy uświadamiają nam, że coraz popularniejszy jest trend odchodzenia od spożywania mięsa. Choć czasem wiąże się to ze względami ideologicznymi, to głównym czynnikiem, który skłania do rezygnacji z tego produktu, jest czynnik ekonomiczny. Zwierzęta są drogie w hodowli, a rosnąca świadomość konsumentów, którzy rezygnują z jedzenia produktów faszerowanych chemikaliami i antybiotykami, sprawia, że hodowanie „taniego mięsa” jest coraz mniej opłacalne.

Z jednej strony to bardzo dobra wiadomość, bo w ostatnim półwieczu ludzie jedli za dużo produktów pochodzenia zwierzęcego, ale jest też druga strona medalu. Wciąż najpopularniejszym substytutem mięsa są rośliny strączkowe – głównie soja, a jej „użytkowanie” niekoniecznie jest korzystne dla ludzkiego zdrowia i przyrody.

Tania pasza dla zwierząt i... ludzi

Nie ulega wątpliwości, że soja jest jednym z najtańszych surowców w uprawie, jednak jej wpływ na ludzkie zdrowie i środowisko budzi kontrowersje. Od kilku lat wiele emocji wywołują gigantyczne sojowe farmy, które powstają w Argentynie. W prowincjach, w których niegdyś uprawiono ryż, dziś na skalę przemysłową uprawia się właśnie soję – jej zasięg obejmuje ponad 60% terenów uprawnych. Miejscowa ludność, choć początkowo cieszyła się z pracy, którą zapewniają gigantyczne światowe korporacje stojące za farmami, dziś załamuje ręce. Soja – donoszą obrońcy środowiska – ma stać za zatruwaniem ziemi i ludzi.

Jak czytamy w zagranicznych artykułach na ten temat, a także w polskich mediach, w ostatnim czasie na tych terenach zaczęły się masowo pojawiać niewystępujące tam wcześniej nowotwory i zmiany genetyczne u ludzi i zwierząt. – Widzicie park? Dom na rogu: syn – białaczka, ojciec – guz mózgu, senior za zakrętem – rak języka, 52 lata. Dalej – Deni, po dwudziestce, osierociła dwie córeczki. Tu kolega śpi z aparatem tlenowym. A na rogu rak szczęki – mówi dziennikarzom Andrea, lokalny działacz. – Wszyscy tak skończymy. Ludzie nie rozumieją, że to, co ich karmi, sprawia, że umierają – dodaje.

To jednak nie sama soja ma być winna, a masowy, przemysłowy sposób jej uprawy – dniami i nocami nad ogromnymi obszarami Argentyny krążą samoloty rozpylające środki modyfikujące ją genetycznie, tak aby była jak najbardziej wydajna i jak najbardziej odporna na choroby. Rozpylane substancje wnikają w glebę i zatruwają wody gruntowe. Dostają się do warzyw rosnących w przydomowych ogródkach i do wody, którą piją hodowane tam zwierzęta. A „argentyńska” soja trafia na cały świat. Oczywiście, nie jest w całości przeznaczona do konsumpcji przez ludzi. Przerabiana jest m.in. na paszę dla zwierząt i właśnie w ten sposób trafia na stoły milionów ludzi na całym świecie. Tak naprawdę nie jesteśmy w stanie stwierdzić, czy pośrednio nie jemy jej także my.

Zatruwamy tym, czym jemy

To niejedyny przypadek zatruwania gleby przez substancje, które „mają nas karmić”. Jakiś czas temu było głośno o amerykańskich badaniach, które wskazywały, że jemy za dużo białka. Zmienia to naszą fizjologię i sprawia, że wraz z naszymi odchodami do ścieków trafia dużo więcej fosforanów, co przyczynia się do zmian klimatu. Chodzi tu przede wszystkim o białko zwierząt karmionych modyfikowanymi paszami. Czy zatem chcąc chronić ziemię, powinniśmy ograniczyć ilość spożywanego białka?

Wątpliwości mają australijscy naukowcy, którzy utrzymują, że niedostateczna ilość białka w diecie prowadzi do przejadania się kaloriami i tycia. Chodzi o opisaną przez naukowców z Uniwersytetu w Sydney tzw. dźwignię białkową, według której ludzie przejadają się tłuszczem i węglowodanami, ponieważ dostarczają organizmowi za mało białka.

Białko – jak podkreślają badacze – to budulec wszystkich komórek. Szacuje się, że w ludzkim ciele znajduje się ok. miliona różnych cząsteczek białka. Jeśli chodzi o dietę, jego główne źródła to: mięso, ryby, jaja, mleko, soja, rośliny strączkowe i niektóre ziarna.

Tyle tylko, że w przytoczonych wyżej produktach jest coraz mniej „białka w białku”. Wysoko przetworzone produkty, które są podstawą „zachodniej diety”, praktycznie są go pozbawione. Nawet w przypadku mięsa czy ryb. – Ludzie konsumują coraz więcej śmieciowego lub wysoko przetworzonego jedzenia, rozcieńczają zawartość białka w diecie i zwiększają u siebie ryzyko nadwagi oraz otyłości, które z kolei podnoszą zagrożenie chronicznymi chorobami – podkreśla dr Amanda Grech cytowana przez Polską Agencję Prasową.

Skąd te deficyty?

Przetwarzanie żywności polega na zmianie jej naturalnego składu przez dodawanie soli, cukru, oleju, a także stosowanie dodatków takich jak: chemikalia, barwniki, aromaty, stabilizatory i konserwanty. To dlatego produkty mają wyjątkowo długi okres przydatności do spożycia, który jest atrakcyjny zarówno dla ludzi, jak i dla przemysłu – przekonuje Kimberly Gomer, dietetyk i ekspert ds. żywienia.

Także polscy naukowcy mają na ten temat swoje teorie. Na olsztyńskim Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim realizowany jest szeroko zakrojony projekt badawczy „Innowacyjna żywność wysokiej jakości dla zdrowia społeczeństwa i zrównoważonego rozwoju – zintegrowany program rozwoju badań naukowych i innowacji w zakresie nauk rolniczych i nauk weterynaryjnych”. Zespół kierowany przez dr hab. Katarzynę Przybyłowicz prowadzi badania nad rolą żywienia w utrzymaniu prawidłowej homeostazy organizmu człowieka. – Jednym z prowadzonych przez nasz zespół kierunków badawczych jest ocena roli żywności i żywienia w występowaniu i leczeniu nowotworu jelita grubego. Badania dr. inż. Tomasza Sawickiego na Uniwersytecie w Pensylwanii w USA dotyczyły wpływu suplementacji kwasu eikozapentaenowego (EPA) i aspiryny na zmniejszenie stężenia oksylipiny 12-HETE, tj. związku odpowiedzialnego za wzrost guzów. Inne kierunki badawcze naszego zespołu skupiają się na badaniu związku spożycia żywności i jakości życia z jakością nasienia mężczyzn – te badania prowadzi dr inż. Anna Danielewicz – czy z niższym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2, nowotworów, chorób układu krążenia lub neurodegeneracyjnych – wyjaśnia cel swojej pracy na stronie uniwersytetu dr hab. Przybyłowicz.

Jedzenie to jedna z tych rzeczy, na które mamy realny wpływ, więc to od nas zależy, co z tym zrobimy. Nasz wybór powinien być świadomy – na każdym etapie podejmowania decyzji.

Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą Społeczna odpowiedzialność nauki – Popularyzacja nauki i promocja sportu, nr projektu: SONP/SN/550964/2022, kwota dofinansowania: 500 000,00 zł, całkowita wartość projektu: 556 000,00 zł.

MEN